สิ่งแวดล้อมศึกษากระบวนการเรียนรู้ของเด็กๆ

สิ่งแวดล้อมศึกษากระบวนการเรียนรู้ของเด็กๆ

สิ่งแวดล้อมศึกษาคืออะไร?

ในสถานการณ์ที่ผลกระทบจากโลกร้อนกำลังถาโถมเข้าใส่ทุกชีวิตบนโลกจากการกระทำของมนุษย์ ทำให้หลายฝ่ายทั้งภาครัฐ เอกชน และองค์กรพัฒนาเอกชนหันมาสนใจปัญหาโลกร้อนกันมากขึ้น แต่อย่างไรก็ตามประชากรส่วนใหญ่ของโลกใบนี้ก็ยังมีความรู้ความเข้าใจและเจตคติที่ว่าผลกระทบที่ทุกฝ่ายกำลังตื่นตูมนั้นก็ยังมิได้รับผลในเร็ววันและเป็นเรื่องที่ไกลตัว แต่ในทางวิชาการนั้นผลกระทบต่างๆกำลังเกิดขึ้น เพียงแต่ในอดีตเกิดขึ้นอย่างช้าๆและทวีความรุนแรงมากขึ้นในยุคปัจจุบัน สิ่งแวดล้อมศึกษาเป็นอีกแนวทางหนึ่งที่จะสามารถจัดการเรียนรู้ให้เด็กๆและเป็นเครื่องมือสำคัญที่จะชี้ให้ทุกฝ่ายโดยเฉพาะเด็กๆได้เห็นถึงปัญหาและสามารถปรับตัวในยุคที่ทรัพยากรมีอยู่อย่างจำกัดและได้รับการจัดสรรที่ไม่เพียงพอสำหรับทุกชีวิตบนโลก กฎบัตรเบลเกรด (Belgrade Charter) ในปี พ.ศ. ๒๕๑๘ ได้กล่าวถึงจุดมุ่งหมายของสิ่งแวดล้อมศึกษา ไว้ว่า สิ่งแวดล้อมศึกษา คือ กระบวนการที่ทำให้คนเห็นคุณค่า เกิดความตระหนัก และเข้าใจถึงการอยู่ร่วมกันของสิ่งแวดล้อมทางธรรมชาติ เศรษฐกิจ สังคมและการเมือง ด้วยการให้โอกาสทุกคนพัฒนาความรู้ เจตคติ ทักษะการรู้จักตัดสินใจ เพื่อให้เกิดเจตคติ ค่านิยม และพฤติกรรมที่ถูกต้องในการปกป้องและแก้ไขสิ่งแวดล้อมให้ดีขึ้น ตลอดจนสร้างรูปแบบการดำเนินชีวิตใหม่เพื่อสิ่งแวดล้อม ทั้งในระดับบุคคล กลุ่ม และสังคม

กระบวนการเรียนรู้ที่เหมาะสมของเด็กๆเป็นอย่างไร?

จากความหมายของสิ่งแวดล้อมศึกษาดังกล่าวหลายฝ่ายทางภาคส่วนการศึกษามองว่าการที่จะสามารถทำให้คนมีการเรียนรู้ได้นั้นต้องมีการจัดการเรียนรู้แบบเป็นขั้นเป็นตอนมุ่งเน้นให้เด็กๆมีการคิดเป็น แก้ปัญหาเป็น จึงเกิดกระบวนการสิ่งแวดล้อมศึกษาขึ้น

กระบวนการสิ่งแวดล้อมศึกษา คือการจัดการเรียนรู้อย่างเป็นขั้นตอนให้แก่ผู้เรียน โดยรูปแบบและวิธีการจัดกิจกรรมอาจจำแนกได้เป็น 3 รูปแบบคือ

๑. การเรียนรู้ในสิ่งแวดล้อม (to Learn in Environment) เน้นกิจกรรมการเรียนรู้จากประสบการณ์จริงในสิ่งแวดล้อม

๒.การเรียนรู้เกี่ยวกับสิ่งแวดล้อม (to Learn about Environment) เน้นกิจกรรมการเรียนรู้เนื้อหาสิ่งแวดล้อม โดยผ่านกิจกรรมที่หลากหลาย

๓.การเรียนรู้เพื่อสิ่งแวดล้อม (to Learn for Environment) เน้นกิจกรรรมการเรียนรู้ที่มุ่งเน้นการลงมือปฏิบัติ และการมีส่วนร่วมในการปกป้อง และพัฒนาสิ่งแวดล้อม

แต่เมื่อพิจารณากระบวนการสิ่งแวดล้อมศึกษา การจัดการเรียนรู้ส่วนใหญ่เราจะพบว่ามีการจัดการเรียนรู้ไปถึงขั้นเรียนรู้ในสิ่งแวดล้อม และการเรียนรู้เกี่ยวกับสิ่งแวดล้อมเท่านั้นแต่ยังขาดการจัดการเรียนรู้เพื่อสิ่งแวดล้อมที่มุ่งเน้นให้เกิดการลงมือปฏิบัติ เพราะลงมือปฎิบัติจะทำให้ผู้เรียนเกิดการเรียนรู้ได้อย่างมีประสิทธิภาพมากกว่าการบอก บรรยาย และถ้าผู้เรียนสามารถนำความรู้เหล่านั้นไปถ่ายทอดให้ผู้อื่นได้ก็จะถือว่าเป็นเรียนรู้ที่มีประสิทธิภาพมากที่สุด

โครงการนักสำรวจแห่งท้องทุ่งเป็นโครงการที่จัดทำขึ้นเพื่อต่อยอดประสบการณ์ของเด็กๆที่ผ่านการเรียนรู้ที่ศูนย์ศึกษาธรรมชาติและระบบนิเวศเกษตร เพื่อให้เกิดการปฏิบัติเพื่อสิ่งแวดล้อมในระยะยาว ระหว่างที่เข้าร่วมโครงการเด็กๆต้องอาศัยทักษะหลายอย่าง ทั้งกระบวนการทางวิทยาศาสตร์ การเรียนรู้แบบสืบเสาะค้นพบด้วยตัวเอง การเรียนรู้แบบร่วมมือ ผ่านแนวทางการจัดกิจกรรมสิ่งแวดล้อมศึกษาที่มีความหลากหลาย เด็กๆจะได้ค้นหาทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมในท้องถิ่นที่ใกล้ๆโรงเรียนหรือชุมชน วิเคราะห์ร่วมกันในทีมผ่านกระบวนการประชาธิปไตยว่าเรื่องใดน่าสนใจและเหมาะสมที่จะลงมือสำรวจ และจะหาคำตอบของประเด็นศึกษานั้นได้อย่างไร ตามแนวคิดคิดแบบสากลแต่ลงมือทำในท้องถิ่น พร้อมทั้งออกแบบวิธีการสำรวจ วิเคราะห์ สรุปผล ทำซ้ำ ยืนยันผลที่ได้ และแสดงความรับผิดชอบร่วมกันว่าเด็กๆจะเป็นส่วนหนึ่งในการทำให้สิ่งที่ศึกษาได้รับการแก้ไขหรือพัฒนาให้ดีขึ้นได้อย่างไร ถ่ายทอด แบ่งปันประสบการณ์และองค์ความรู้ใหม่ให้กับผู้อื่น จนเกิดเป็นความรู้ ความเข้าใจและเกิดความตระหนักร่วมกันที่จะอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติ สิ่งแวดล้อมและวัฒนธรรม ให้คงความสมดุลและเอื้อประโยชน์ต่อทุกชีวิตบนโลกใบนี้ตลอดไป

สิริกร จันทร์มา